Một vết nâu sau mụn và một mảng nám trên má có thể nhìn khá giống nhau. Vì vậy, rất nhiều người gọi chung tất cả là “thâm” hoặc “nám”.

Nhưng về mặt da liễu, tăng sắc tố sau viêm (Post-inflammatory hyperpigmentation – PIH) và melasma (nám da) là hai tình trạng khác nhau.

Điểm khác biệt quan trọng nhất nằm ở cách chúng hình thành, vị trí xuất hiện và yếu tố kích hoạt.

1. Thâm sau viêm là gì?

Tăng sắc tố sau viêm (PIH) là tình trạng vùng da trở nên sẫm màu sau khi một tình trạng viêm hoặc tổn thương da đã xảy ra.

Ví dụ thường gặp:

• Mụn viêm.
• Vết côn trùng cắn.
• Viêm da.
• Trầy xước.
• Bỏng.
• Một số thủ thuật thẩm mỹ.

Sau khi tình trạng viêm đã hết, vùng da có thể vẫn còn màu nâu, nâu đậm hoặc thậm chí gần đen.

DermNet mô tả PIH là sắc tố xuất hiện tại vị trí của tổn thương hoặc bệnh lý viêm trước đó.

Có thể hình dung:

MỤN / VIÊM / TỔN THƯƠNG

↓

MELANOCYTE BỊ KÍCH THÍCH

↓

TĂNG SẢN XUẤT MELANIN

↓

VIÊM HẾT

↓

VẾT THÂM CÒN LẠI

2. Nám da là gì?

Melasma là một tình trạng tăng sắc tố mắc phải, thường biểu hiện bằng những mảng nâu hoặc nâu xám trên khuôn mặt, thường có tính chất đối xứng.

Các vị trí thường gặp:

• Hai bên má.
• Trán.
• Mũi.
• Môi trên.
• Cằm.

Nám thường không xuất hiện đơn giản tại vị trí của một tổn thương viêm trước đó.

AAD và DermNet đều ghi nhận đặc điểm điển hình của melasma là các mảng tăng sắc tố trên mặt, thường xuất hiện hai bên tương đối đối xứng.

3. Khác biệt lớn nhất: “Nó bắt đầu từ đâu?”

Đây là câu hỏi rất hữu ích khi quan sát một vùng tăng sắc tố.

Nếu là PIH:

Có một tổn thương hoặc tình trạng viêm trước đó.

Ví dụ:

Mụn viêm

→ khỏi

→ để lại một đốm nâu

→ PIH

DermNet ghi nhận vùng tăng sắc tố thường nằm đúng tại vị trí của bệnh lý hoặc tổn thương ban đầu.

Nếu là melasma:

Không nhất thiết có một tổn thương da trước đó.

Thay vào đó, thường thấy:

Mảng sắc tố

→ xuất hiện ở những vùng điển hình

→ thường đối xứng

→ liên quan đến nhiều yếu tố như ánh sáng, hormone và cơ địa.

4. Nhìn vị trí có thể gợi ý rất nhiều

Đây là những đặc điểm định hướng, không phải tiêu chuẩn để tự chẩn đoán tại nhà. Nhiều rối loạn sắc tố có thể có biểu hiện tương tự nhau.

5. Vì sao PIH thường xuất hiện sau mụn?

Khi da bị viêm, các tín hiệu viêm có thể kích thích melanocyte tăng tổng hợp và vận chuyển melanin.

Nếu lớp đáy của biểu bì bị tổn thương, melanin cũng có thể đi sâu hơn vào trung bì và được các đại thực bào giữ lại.

Do đó, PIH có thể tồn tại sau khi tình trạng viêm ban đầu đã hoàn toàn biến mất.

Đây là lý do:

Mụn đã hết nhưng vết thâm vẫn còn.

Và nếu tiếp tục có mụn viêm mới, quá trình này có thể lặp lại.

6. Còn nám chịu ảnh hưởng bởi những yếu tố nào?

Melasma có cơ chế phức tạp hơn và không có một nguyên nhân duy nhất.

Các yếu tố liên quan bao gồm:

Ánh sáng

UV là trigger quan trọng; melasma cũng có thể trở nên rõ hơn khi tiếp xúc với ánh sáng nhìn thấy.

Hormone

Nám thường được quan sát trong những giai đoạn có thay đổi hormone, chẳng hạn thai kỳ hoặc sử dụng thuốc tránh thai nội tiết.

Cơ địa và di truyền

Một số người có khuynh hướng phát triển melasma cao hơn.

Các yếu tố khác

Viêm, stress và một số yếu tố môi trường cũng có thể góp phần vào diễn tiến của nám.

Vì vậy:

Nám không đơn giản là “thâm lâu ngày”.

7. Một cách phân biệt rất thực tế

Hãy thử đặt câu hỏi:

“Vùng da này trước đây có bị mụn hoặc viêm không?”

Có → nghĩ nhiều hơn đến PIH.

Không → nếu sắc tố xuất hiện thành những mảng tương đối đối xứng ở hai bên má, trán, mũi hoặc môi trên, cần nghĩ đến melasma và các rối loạn sắc tố khác.

Tuy nhiên, đây chỉ là cách định hướng, không phải phương pháp chẩn đoán.

Bởi vì một người hoàn toàn có thể đồng thời có cả nám và PIH.

8. Vì sao phân biệt hai tình trạng này quan trọng?

Bởi vì nếu xác định sai vấn đề, chiến lược chăm sóc có thể không phù hợp.

Ví dụ:

PIH sau mụn

Nếu mụn viêm vẫn tiếp tục:

Mụn → viêm → PIH

Mụn mới → viêm → PIH mới

Nếu chỉ tập trung làm mờ các vết thâm mà không kiểm soát mụn, vấn đề sẽ tiếp tục được tạo ra.

Melasma

Nếu chỉ tập trung vào một sản phẩm làm sáng nhưng không kiểm soát:

• Ánh sáng.
• Trigger nội tiết.
• Kích ứng.
• Yếu tố duy trì.

thì sắc tố có thể tiếp tục tái phát.

9. Đừng cố “tẩy” cả hai tình trạng bằng treatment quá mạnh

Đây là một sai lầm đáng lưu ý.

Khi nhìn thấy vùng da nâu, phản ứng đầu tiên của nhiều người là tăng:

• Acid.
• Peel.
• Retinoid.
• Các sản phẩm làm sáng.
• Thủ thuật năng lượng.

Nhưng kích ứng và tổn thương da có thể tạo thêm viêm, từ đó làm PIH nặng hơn; một số thủ thuật cũng có thể làm melasma hoặc PIH trầm trọng hơn nếu sử dụng không phù hợp.

Vì vậy:

Mạnh hơn không đồng nghĩa với tốt hơn.

Điều quan trọng là lựa chọn treatment phù hợp với loại sắc tố, tình trạng hàng rào da và khả năng dung nạp.

10. Bảo vệ ánh sáng quan trọng với cả PIH và nám

Mặc dù cơ chế khác nhau, cả hai tình trạng đều có thể trở nên đậm màu hơn khi tiếp xúc với UV.

Đối với PIH, DermNet khuyến nghị chống nắng phổ rộng để hạn chế sắc tố trở nên đậm hơn.

Đối với melasma, bảo vệ ánh sáng là một phần nền tảng của quản lý lâu dài.

Do đó:

SUN PROTECTION

không phải là một bước “thêm vào nếu có thời gian”.

Nó là một phần của chiến lược kiểm soát sắc tố.

11. Có thể cùng tồn tại PIH và nám không?

Có.

Đây là tình huống khá thường gặp.

Ví dụ:

Một người có nền nám ở hai má.

Sau đó xuất hiện mụn viêm trên vùng má.

Mụn lành để lại những đốm thâm nhỏ.

Khi đó, cùng một khu vực có thể tồn tại:

MELASMA + PIH

Nếu chỉ nhìn tổng thể và gọi tất cả là “nám”, chúng ta có thể bỏ qua một phần nguyên nhân.

Vì vậy, đánh giá sắc tố cần xem xét:

Hình thái + vị trí + tiền sử viêm + thời điểm xuất hiện + yếu tố kích hoạt.

12. Tóm tắt nhanh

PIH — Thâm sau viêm

Có tổn thương/viêm trước đó

↓

Melanocyte bị kích thích

↓

Tăng melanin

↓

Vết thâm tại vị trí tổn thương

MELASMA — Nám

Ánh sáng + hormone + cơ địa + các yếu tố khác

↓

Rối loạn hoạt động sắc tố

↓

Mảng tăng sắc tố thường đối xứng

↓

Nám

Kết luận

Thâm sau viêm và nám đều là tăng sắc tố, nhưng không phải là cùng một vấn đề.

Điểm khác biệt quan trọng nhất là:

PIH thường xuất hiện sau một tình trạng viêm hoặc tổn thương cụ thể.

Trong khi:

Melasma thường biểu hiện thành các mảng tăng sắc tố tương đối đối xứng trên mặt và chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố như ánh sáng, hormone và cơ địa.

Vì vậy, trước khi lựa chọn một sản phẩm hoặc treatment cho “đốm nâu”, hãy bắt đầu bằng câu hỏi:

Đây là thâm sau viêm, nám hay một dạng tăng sắc tố khác?

Hiểu đúng vấn đề → chọn đúng chiến lược → kết quả bền vững hơn.

Healthy Skin Starts With Science.

Đọc tiếp

• Vì sao tăng sắc tố dễ tái phát?
• Các yếu tố khiến nám trở nên đậm màu hơn
• Hàng rào bảo vệ da có vai trò gì trong kiểm soát sắc tố?
• Hoạt chất hỗ trợ cải thiện tăng sắc tố hoạt động như thế nào?